ثبت زیرگونه دم سرخ سیاه اروپایی در میامی در بهمن 1404

ثبت همه رکوردهای زیرگونه‌های کمیاب ایران

All records of rare subspecies of Iran

ثبت زیرگونه دم سرخ سیاه اروپایی در میامی در بهمن 1404

Record of Phoenicurus ochruros gibraltariensis in Miami in January 2026

 

چکیدۀ این ثبت:

نام زیرگونه: دم‌سرخ سیاه اروپایی Phoenicurus ochruros gibraltariensis

شمار پرنده: یک فرد

محل پایش: میامی

استان: سمنان

زمان پایش: 10 بهمن 1404

پایشگران: آقای رضا عباسی

شناسایی‌کنندگان: آقاین سعید نصرتی و ابوالقاسم خالقی‌زاده

یادداشت: از ویژگی‌های این زیرگونه: داشتن رخ تا سینه تیره، شکم خاکستری و لکه سفید بالی.

Subspecies: European Black Redstart Phoenicurus ochruros gibraltariensis

No. of individuals: one individuals

Place of observation: Miami

Province: Semnan

Date of observation: 30 January 2025

Observers: Reza Abbasi

Identified by: Saeed Nosrati & Abolghasem Khaleghizadeh

ثبت زردپره گونه‌سفید در چالوس در بهمن 1404

ثبت همه رکوردهای پرندگان کمیاب ایران

All records of scarce birds of Iran

ثبت زردپره گونه‌سفید در چالوس در بهمن 1404

Record of Pine Bunting in Chalus in January 2026

 

چکیدۀ این ثبت

نام گونه: زردپرۀ گونه‌سفید Emberiza leucocephalos

شمار پرنده: یک فرد

مکان پایش: رادیو دریا، چالوس

استان: مازندران

زمان پایش: 8 بهمن 1404

پایشگران: بانو الهه افسانه

منبع: https://ebird.org/checklist/S296973332

Species: Pine Bunting Emberiza leucocephalos

No. of individuals: one individual

Place of observation: Radio Darya, Chalus

Province: Mazandaran

Dates of observation: 28 January 2026

Observers: Elaheh Afsaneh

Reference: https://ebird.org/checklist/S296973332

ثبت چکاوک بال سفید در چالوس در بهمن 1404

ثبت همه رکوردهای پرندگان کمیاب ایران

All records of scarce birds of Iran

ثبت چکاوک بال سفید در چالوس در بهمن 1404

Record of White-winged Lark in Chalus in January 2026

 

چکیدۀ این ثبت

نام گونه: چکاوک بال‌سفید Alauda leucoptera

شمار پرنده: 52 فرد

محل پایش: رادیو دریا، چالوس

استان: مازندران

زمان پایش: 8 بهمن 1404

پایشگر: بانو الهه افسانه

منبع: https://ebird.org/checklist/S296973332

Species: White-winged Lark Alauda leucoptera

No. of individuals: 52 individuals

Place of observation: Radio Darya, Chalus

Province: Mazandaran

Date of observation: 28 January 2026

Observer: Elaheh Afsaneh

Reference: https://ebird.org/checklist/S296973332

اولویت نام کاسپی برای کاکایی خزری و پرستودریایی خزری

اولویت نام کاسپی برای کاکایی خزری و پرستودریایی خزری

Preferred Persian name of Caspian Gull and Caspian Tern

 

همان‌گونه که می‌دانید، در طول دو دهۀ گذشته اشتیاق کاربران و طبیعت‌دوستان ایرانی به پرهیز از کاربرد نام «خزری» و به جای آن، کاربرد نام «کاسپی» افزایش یافته است. این نام در دو گونه از پرندگان ایران، یعنی کاکایی خزری (کاسپی) و پرستودریایی خزری (کاسپی) به کار رفته است.

 

در پاییز 1399 پیشنهاد شد که واژۀ «کاسپی» به عنوان نام دوم برای گونه‌هایی که در نام فارسی آنها واژه «خزری» به کار رفته بود، در داخل پرانتز افزوده شود. در آن زمان، اکثریت اعضای رای‌دهنده با این پیشنهاد موافق بودند (6 رای از 8 رای).

 

نیاز به توضیح است که با توجه به پیش‌بینی احتمال دشواری اولویت نام کاسپی به عنوان اصلی در آن زمان و نیز برای آشنایی تدریجی پرنده‌نگرها با این تغییر، قرار شد تا این تغییر به صورت دومرحله‌ای انجام شود که در مرحلۀ نخست نام «کاسپی» به عنوان نام دوم آورده شود و در مرحلۀ بعد، پس از آشنایی و رواج نسبی نام «کاسپی» در یک دورۀ زمانی چندساله، نام «کاسپی» بر نام «خزری» اولویت داده شود.

 

اکنون پس از گذشت بیش از پنج سال از مرحلۀ نخست این تغییر و رواج نسبی نام «کاسپی»، زمان آن فرا رسیده است که در نام فارسی این دو گونه از پرندگان ایران، واژۀ «کاسپی» بر واژۀ «خزری» اولویت داده شود.

 

برای آگاهی بیشتر، در زیر به پیشینۀ کاربرد نام «خزری» و «کاسپی» پرداخته می‌شود. هم‌اکنون در ایران و چند کشور دیگر، به طور رسمی از نام «دریای خزر» استفاده می‌شود، اما نام این دریا در دورۀ مادها و هخامنشیان «ورکانه»، در دوره ایلامیان «وهرکانه (هیرکانیوم)» و در دوره اشکانیان «ورکانه (هیرکانیوم)» بود ولی در زمان ساسانیان «کاسپی» بوده است. بنابر این، تا پیش از ساسانیان، نام این دریا «ورکانه» بود و نیازی به استفاده از نام «کاسپی» نبوده است. علت اینکه تنها در زمان ساسانیان نام این دریا «کاسپی» بود، این است که در زمان ساسانیان، «قوم خزر» به سرزمین ایران یورش می‌بردند که پس از شکست ایرانیان و ساسانیان از اعراب، کاربرد نام خزر توسط قوم عرب آغاز شد و به علت چیرگی زبان عربی در ایران، واژۀ «خزر» بیشتر و بیشتر فراگیر شد.

 

دربارۀ شکل درست نوشتن نام کاسپی و پسوند آن، مطلب زیر یادآوری می‌شود. برخی از هم‌میهنان گرامی، از برگردان حروف انگلیسی یعنی «کاسپین» استفاده می‌کنند. به نظر می‌رسد که بر پایۀ دستور زبان فارسی، این شکل از کاربرد این واژه، درست نیست (کاربرد پسوند «ین» برای ساخت صفت برای مکان‌ها مناسب نیست). در کتاب درسی تاریخ علوم انسانی سال 1399 نیز برای نام دریای خزر در دوره ساسانیان، از نام «دریای کاسپی (قزوین) استفاده شده است. کاربرد این شکل از نام کاسپی، در برخی منابع تاریخی و فرهنگی دیگر نیز دیده می‌شود.

 

همچنین، بر اساس شیوۀ نام‌گذاری پرندگان در کمیتۀ ثبت پرندگان ایران، برای ساخت شکل صفت مکانی در نام گونه‌ها، نام‌هایی که با حرف «ی» پایان می‌یابند، بدون تغییر باقی می‌مانند، مانند درنای سیبری. بر همین اساس، بهتر است که در نام دو گونۀ «کاکایی کاسپی» و «پرستودریایی کاسپی» نیز، واژۀ کاسپی به همین شکل نوشته شود.

 

بر پایۀ آنچه که در بالا یاد شد، پیشنهاد اولویت دادن واژۀ «کاسپی» بر «خزری» در کمیتۀ ثبت پرندگان ایران مطرح شد که با اولویت دادن واژۀ کاسپی، واژۀ خزری در درون پرانتز نوشته خواهد شد. این پیشنهاد با موافقت اکثریت رای‌دهندگان مورد پذیرش قرار گرفت (8 رای از 10 رای). یادآوری می‌شود که در مرحلۀ سوم و پس از سپری شدن یک دورۀ چندساله و اطمینان از رواج یافتن اولویت نام «کاسپی»، واژۀ «خزری» می‌تواند از نام فارسی این دو گونه حذف شود.

 

بر همین اساس، ازین‌پس نام فارسی این دو گونه در فهرست‌های پرندگان ایران، به شکل زیر نوشته خواهد شد.

 

کاکایی کاسپی (خزری)

Caspian Gull

Larus cachinnans

 

پرستودریایی کاسپی (خزری)

Caspian Tern

Hydroprogne caspia

 

*****

سهره دمگاه زرد در خداآفرین در بهمن 1404

ثبت همه رکوردهای پرندگان نایاب ایران

All records of rare birds of Iran

ششمین رکورد کشوری

سهره دمگاه زرد در خداآفرین در بهمن 1404

Sixth national record of

European Serin in Khoda-Afarin in January 2026

 

چکیدۀ این ثبت

نام گونه: سهرۀ دمگاه‌زرد Serinus serinus

شمار پرنده: 10 فرد

محل پایش: روستای عمارت، منجوان شرقی، خداآفرین

استان: آذربایجان شرقی

زمان پایش: 7 بهمن 1404

پایشگران: آقایان کوشا زواره و رایان حیدرزاده

شناسایی‌کنندگان: کوشا زواره و ابوالقاسم خالقی‌زاده

یادداشت: ششمین رکورد کشوری این گونه در ایران و نخستین رکورد این گونه برای استان آذربایجان شرقی.

Species: European Serin Serinus serinus

No. of individuals: 10 individuals

Place of observation: Emarat village, East Manjovan, Khoda-Afarin

Province: East Azarbaijan

Dates of observation: 27 January 2026

Observers: Kusha Zavareh & Rayan Heydarzadeh

Identified by: Kusha Zavareh & Abolghasem Khaleghizadeh

Remarks: The sixth national record in Iran and the first record of this species for East Azarbaijan province.

 

ثبت کلاغک گردن بور در استان خوزستان

ثبت کلاغک گردن بور در استان خوزستان

Record of Eurasian Jackdaw in Khuzestan province

 

چکیدۀ این  ثبت

نام گونه: کلاغک گردن‌بور Coloeus monedula

شمار پرنده: یک فرد

مکان پایش: منطقه حفاظت‌شده شیمبار

استان: خوزستان

زمان پایش: 12 مهر 1404

پایشگران:: آقای پژمان آریا و بانو الهام حکیمیان

گزارشگر: آقای کرامت حافظی

یادداشت: نخستین ثبت این گونه برای استان خوزستان

Species: Eurasian Jackdaw Coloeus monedula

No. of individuals: One individual

Place of observation: Shimbar Protected Area

Province: Khuzestan

Date of observation: 4 October 2025

Observers: Pejman Arya & Elham Hakimian

Reporter: Keramat Hafezi

Notes: The first record of this species for Khuzestan province

 

ثبت چکاوک بال سفید در طالقان در بهمن 1404

ثبت همه رکوردهای پرندگان کمیاب ایران

All records of scarce birds of Iran

ثبت چکاوک بال سفید در طالقان در بهمن 1404

Record of White-winged Lark in Taleghan in January 2026

 

چکیدۀ این ثبت

نام گونه: چکاوک بال‌سفید Alauda leucoptera

شمار پرنده: 2 فرد

محل پایش: طالقان

استان: البرز

زمان پایش: 8 بهمن 1404

پایشگران: آقای حمید مهرپرور و بانو بنفشه رستگار

Species: White-winged Lark Alauda leucoptera

No. of individuals: 2 individuals

Place of observation: Taleghan

Province: Alborz

Date of observation: 28 January 2026

Observers: Hamid Mehrparvar & Banafsheh Rastegar

پایدارسازی نام کبوتر چشم زرد

پایدارسازی نام کبوتر چشم زرد

Stabilization of Persian name of Yellow-eyed Dove

 

یکی از گونه‌های پرندگان ایران، «کبوتر چشم‌زرد (خاوری)» با نام انگلیسی Yellow-eyed Dove و نام علمی Columba eversmanni است. نخستین نام فارسی این گونه، «کبوتر آسیای مرکزی» بود (جرویس رید 1337). سپس به شکل «فاخته خاوری» پدیدار شد (اسکات و همکاران 1354، فیروز 1379، کابلی و همکاران 1395). اما از دهۀ 1380، به شکل «کبوتر خاوری» آمد (ادهمی 1384) و تا آبان 1399، نام فارسی رایج این گونه در منابع فارسی «کبوتر خاوری» بود.

 

در آبان 1399، پس از نظرخواهی از اعضای کمیتۀ ثبت پرندگان ایران، برای پرهیز از خطا در کاربرد نام فارسی با یک گونۀ دیگر در تیرۀ کبوتران، یعنی «قمری خاوری» (Oriental Turtle Dove) و نیز برای هماهنگی بیشتر با نام انگلیسی این گونه از کبوترها، نام فارسی این گونه به شکل «کبوتر چشم‌زرد (خاوری)» نوشته شده است.

 

اکنون پس از گذشت بیش از پنج سال از کاربرد و رواج گسترده این نام در میان پرنده‌نگران، می‌توان به آسانی نام دوم این گونه را حذف کرد و به طور ساده‌تر نام کبوتر چشم‌زرد را به کار برد.

 

بر همین اساس، ازین پس نام فارسی این گونه در فهرست‌های پرندگان ایران، به شکل کوتاه‌تر و تنها با کاربرد نام «کبوتر چشم‌زرد» خواهد آمد.

 

کبوتر چشم‌زرد

Yellow-eyed Dove

Columba eversmanni

 

منابع

ادهمی، علی (۱۳۸۴). دانشنامه پرندگان. بنیاد دانشنامۀ بزرگ فارسی، ۲۲۹ ص.

اسکات، درک، علی ادهمی میرحسینی و حسین مروج همدانی (1354). پرندگان ایران. سازمان حفاظت محیط زیست، 404 ص.

جرویس، سایمون (1337). فهرست پیشنهادی اسامی پرندگان ایران. انتشارات دانشگاه تهران، 23 ص.

فیروز، اسکندر (۱۳۷۹). مهره‌داران ایران. مرکز نشر دانشگاهی، ۴۹۱ ص.

کابلی، محمد، منصور علی آبادیان، محمد توحیدی‌فر، علیرضا هاشمی، سید بابک موسوی و کیس رزلار (1395). اطلس پرندگان ایران. سازمان حفاظت محیط زیست، 620 ص.

-----

ثبت سلیم طلایی اروپایی در سد حسنلو در دی 1404

ثبت سلیم طلایی اروپایی در سد حسنلو در دی 1404

Record of European Golden Plover in Hasanlu dam in January 2026

 

چکیدۀ این ثبت:

نام گونه: سلیم طلایی اروپایی Pluvialis apricaria

شماره پرنده: 2 فرد

مکان پایش: سد حسنلو

استان: آذربایجان غربی

زمان پایش: 22 دی 1404

پایشگران: آقای عزیز عذار

یادداشت: نخستین ثبت این گونه برای استان آذربایجان غربی

Species: European Golden Plover Pluvialis apricaria

No. of individuals: 2 individuals

Place of observation: Hasanlu dam

Province: West Azarbaijan

Date of observation: 12 January 2026

Observers: Aziz Ozar

Remarks: The first record of this species for West Azarbaijan province.

ثبت سسک ابروزرد هیوم در شهر تهران در بهمن 1404

ثبت همه رکوردهای پرندگان کمیاب ایران

All records of scarce birds of Iran

ثبت سسک ابروزرد هیوم در شهر تهران  در بهمن 1404

Record of Hume's Leaf Warbler in Tehran in January 2026

 

چکیدۀ این ثبت

نام گونه: سسک ابروزرد هیوم Phylloscopus humei

شمار پرنده: یک فرد

مکان پایش: شهر تهران

استان: تهران

زمان پایش: 3 بهمن 1404

پایشگران: بانو آرزو اقبال‌پور و آقای هومن درودی

Species: Hume's Leaf Warbler Phylloscopus humei

No. of individuals: one individual

Place of observation: Tehran city

Province: Tehran

Dates of observation: 23 January 2026

Observers: Arezoo Eqbalpour & Houman Doroudi

ثبت دال سیاه در قم در دی 1404

ثبت همه رکوردهای پرندگان کمیاب ایران

All records of rare birds of Iran

ثبت دال سیاه در قم در دی 1404

Record of Cinereous Vulture in Qom in January 2026

 

چکیدۀ این ثبت:

نام گونه: دال سیاه Aegypius monachus

شمار پرنده: یک فرد

محل پایش: جایگاه پسماند البرز، قم

استان: قم

تاریخ پایش: 21 دی 1404

پایشگران: آقای سعید نصرتی

Species: Cinereous Vulture Aegypius monachus

No. of individuals: one individual

Place of observation: Alborz waste dump, Qom

Province: Qom

Date of observation: 11 January 2026

Observers: Saeed Nosrati

پایدارسازی نام بادخورک معمولی

پایدارسازی نام بادخورک معمولی

Stabilization of Persian name of Common Swift

 

یکی از گونه‌های پرندگان ایران «بادخورک معمولی» با نام انگلیسی Common Swift و نام علمی Apus apus است. نام فارسی این گونه ابتدا به شکل «پرستو معمولی» آمده بود (جرویس رید، 1337). سپس در کتاب پرندگان ایران (اسکات و همکاران 1354) به شکل «بادخورک معمولی» آمد و در کتاب‌های پس از آن ادامه یافت.

 

با توجه به کاربرد زیاد واژۀ "معمولی" در میان پرندگان ایران و توجه به دیدگاه حفاظتی گونه‌ها، در خرداد 1400، برای اولویت دادن نام بادخورک سیاه نظرخواهی شد که رای نیاورده بود و به همین دلیل واژۀ «سیاه» تنها در درون پرانتز آورده شده بود.

 

اما موضوع دیگری سبب پرهیز از کاربرد نام بادخورک سیاه می‌شود،

وجود گونۀ دیگری با نام

Black Swift or American Black Swift

Cypseloides niger

است که در قارۀ امریکا زیست می‌کند.

 

 

اکنون با توجه به رواج غالب نام «بادخورک معمولی»، و برای کاهش نام‌های غیرضرور درون پرانتز، می‌توان واژۀ «سیاه» را از نام فارسی رسمی این گونه حذف کرد. بر این اساس، نام فارسی این گونه در فهرست‌های پرندگان ایران، همانند گذشته به شکل زیر نوشته خواهد شد.

 

بادخورک معمولی

Common Swift

Apus apus

 

منابع

اسکات، درک، علی ادهمی میرحسینی و حسین مروج همدانی (1354). پرندگان ایران. سازمان حفاظت محیط زیست، 404 ص.

جرویس، سایمون (1337). فهرست پیشنهادی اسامی پرندگان ایران. انتشارات دانشگاه تهران، 23 ص.

*****

 

ثبت بازیابی هوبره آسیایی از قزاقستان در اردکان در دی 1404

ثبت رکوردهای بازیابی حلقه‌گذاری در پرندگان ایران

All records of ringing recoveries of Iranian birds

ثبت بازیابی هوبره آسیایی از قزاقستان در حاجی آباد در دی 1404

Record of recovery of Asian Houbara from Kazakhstan in Ardakan in December 2025

 

چکیدۀ این ثبت:

نام گونه: هوبرۀ آسیایی Chlamydotis macqueenii

کد حلقه: حلقه فلزی M25K 24213

سن و جنس: پرندۀ نر قفسی، جوجۀ اردیبهشت 1404

مکان حلقه گذاری: رهاسازی نزدیک آرال، غرب قزاقستان

تاریخ حلقه گذاری: رهاسازی در 15 سپتامبر 2025 (شهریور 1404)

نام حلقه گذار: --

مکان بازیابی حلقه: حاجی‌آباد، اردکان (استان یزد، ایران)

تاریخ بازیابی حلقه: 1 دی 1404

نام یابندگان حلقه: آقایان حسین ثقفی، سید حمید خدایی

گزارشگران: آقایان محمد سپهری اردکانی، علیرضا اکبری، سید جلال موسوی و بانو ریحانه میران‌زاده

Species: Asian Houbara Chlamydotis macqueenii

Ring code: Metal ring M25K 24213

Age and sex: male captive bred, hatched in May 2025

Place of ringing: near Aral, western Kazakhstan

Date of ringing: released on 15 September 2025

Name of ringer: --

Place of recovery: Haji-Abad, Ardakan (Yazd province, Iran)

Date of recovery: 22 December 2025

Name of finder: Hossein Saghafi & Seyed Hamid Khodayei

Reporters: Mohammad Sepehri Ardakani, Alireza Akbari, Seyed Jalal Mousavi & Reyhaneh Miranzadeh